Alt İşveren İlişkisinde Muvazaa Tespiti ve İşçi Hakları 2026
Yayın tarihi: 2026-04-01
Alt İşveren İlişkisi Nedir?
4857 sayılı İş Kanunu m.2/6 uyarınca bir işverenden, işyerinde yürütülen mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işlerde ya da asıl işin bir bölümünde uzmanlık gerektiren işlerde iş alan ve bu iş için görevlendirdiği işçilerini o işyerinde çalıştıran başka bir işveren, alt işveren (taşeron) olarak tanımlanır. Bu ilişkide iş alan işveren alt işveren; iş veren işveren ise asıl işveren konumundadır.
Muvazaa Nedir?
Muvazaa, asıl işveren-alt işveren ilişkisinin kanunun öngördüğü koşullar yerine getirilmeksizin kurulması; özellikle asıl işverenin kendi işçilerini işten çıkararak bunları alt işveren işçisi olarak yeniden istihdam etmesi ya da alt işveren ilişkisinin gerçekte asıl işverenin yönetim ve denetimi altında olduğu durumlarda görülür. Başka bir deyişle ilişki, salt işçi maliyetlerini düşürmek veya iş güvencesi hükümlerinden kaçınmak amacıyla kurulmuşsa muvazaalı kabul edilir.
Muvazaa Tespit Kriterleri
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı müfettişleri aşağıdaki ölçütleri esas almaktadır:
| Kriter | Muvazaa Göstergesi |
|---|---|
| İşin niteliği | Uzmanlık gerektirmeyen, asıl işin bütünüyle ayrılmaz parçası olan bir işin verilmesi |
| Talimat ve denetim | Alt işveren işçilerine asıl işverenin doğrudan emir vermesi |
| Önceki işten çıkarma | Asıl işverenin kendi işçilerini çıkarıp aynı kişileri alt işveren işçisi sıfatıyla yeniden istihdam etmesi |
| Araç-gereç temini | Makine, ekipman ve malzemelerin asıl işveren tarafından sağlanması |
| Ücret ödeme | Ücretlerin fiilen asıl işveren tarafından belirlenmesi veya ödenmesi |
| Sözleşme süresi | İlişkinin fiilen sürekli niteliğe dönüşmesi |
Muvazaa Tespit Edilirse İşçi Hangi Haklara Sahip Olur?
4857 m.2/7 uyarınca, alt işveren ilişkisinin muvazaaya dayandığı tespit edilirse işçiler, başlangıçtan itibaren asıl işverenin işçisi sayılır. Bu durumun hukuki sonuçları son derece önemlidir:
- İşçi, asıl işverende çalışan emsal işçilerle eşit ücret ve sosyal haklara sahip olur.
- Kıdem tazminatı, asıl işverendeki tüm çalışma süresi üzerinden hesaplanır.
- İş güvencesi hükümleri (4857 m.18–21) asıl işveren bakımından uygulanır.
- Toplu iş sözleşmesinden yararlanma hakkı doğar.
2026 Temel Rakamlar
| Kalem | 2026 Değeri |
|---|---|
| Brüt Asgari Ücret | 33.030 TL/ay |
| Kıdem Tazminatı Tavanı | 53.919,68 TL/yıl |
| SGK İşveren Prim Payı | %21,75 |
| Ayrımcılık / Muvazaa Tazminatı (4857 m.5) | En fazla 4 aylık ücret |
| Ücret farkı alacağı zamanaşımı | 5 yıl |
Muvazaa İddiasıyla Başvuru Yolları
- İş Müfettişine Şikâyet: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Teftiş Kurulu muvazaa araştırması yapabilir; iş müfettişi raporu mahkemede önemli delil değeri taşır.
- SGK Denetimi: SGK müfettişleri de alt işveren ilişkisinin gerçek niteliğini inceleyebilir; muvazaa saptanırsa primler asıl işverenden tahsil edilir.
- Arabuluculuk ve İş Mahkemesi: Ücret farkı, kıdem tazminatı ve eşit haklar için arabuluculuk zorunlu ön adımdır; anlaşmazlık hâlinde iş mahkemesinde dava açılabilir.
Asıl İşverenin Müteselsil Sorumluluğu
Muvazaa tespit edilmese bile, 4857 m.2/6 uyarınca asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı alt işveren ile birlikte müteselsilen sorumludur. Bu sorumluluk; ücret, kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve diğer işçilik alacaklarını kapsar. Alt işveren işçilerinin alacaklarını alamaması durumunda doğrudan asıl işverene başvurulabilir.