İş Kazasında Kusur Tespiti ve Tazminat Hesaplama 2026 Rehberi
Yayın tarihi: 2026-03-10
İş Kazası Nedir?
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 13. maddesi uyarınca iş kazası; sigortalının işyerinde bulunduğu sırada, işveren tarafından yürütülen iş dolayısıyla ya da göreviyle ilgili geziler sırasında geçirdiği ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen zarara uğratan olaydır. İşyerine gidiş-gelişte kullanılan araçlarda ve yurt dışı görevlendirmelerde meydana gelen kazalar da bu kapsama girmektedir.
Kusur Tespitinin Hukuki Çerçevesi
İş kazasından doğan tazminat davalarında mahkeme, Borçlar Kanunu'nun kusur ve haksız fiil hükümleri ile 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nu birlikte uygular. Bilirkişi incelemesiyle saptanan kusur oranları, tazminatın hesaplanmasında belirleyici rol oynar.
İşverenin Temel Yükümlülükleri (6331 Sayılı Kanun)
- Risk değerlendirmesi (Madde 10): Her işyeri için yazılı risk değerlendirmesi yapılması ve düzenli olarak güncellenmesi zorunludur. Tehlikeli işyerlerinde en geç 4 yılda, çok tehlikeli işyerlerinde en geç 2 yılda bir yenilenir.
- İş güvenliği uzmanı / işyeri hekimi (Madde 6): Tehlike sınıfı ve çalışan sayısına göre uzman görevlendirilmesi zorunludur.
- Eğitim (Madde 17): İşçilere işe başlamadan önce ve dönemsel olarak iş sağlığı ve güvenliği eğitimi verilmesi gerekir.
- Kişisel koruyucu donanım (Madde 12): Gerekli KKD'nin ücretsiz sağlanması ve kullandırılması işverenin yükümlülüğündedir.
Bu yükümlülüklerin yerine getirildiğinin ispatı işverene aittir. Belgeleri ibraz edemeyen işveren, söz konusu tedbirleri almadığı kabul edilerek daha yüksek kusur oranıyla sorumlu tutulur.
Kusur Oranlarının Belirlenmesi
İş mahkemelerinde görevlendirilen bilirkişi, olay yerinde inceleme yapar; SGK iş kazası soruşturma raporu, tanık beyanları ve teknik veriler ışığında tarafların kusur paylarını yüzdesel olarak belirler.
Tipik Kusur Dağılımı Örnekleri
| Senaryo | İşçi Kusuru | İşveren Kusuru |
|---|---|---|
| İşveren tüm önlemleri almış, işçi KKD kullanmamış | %60 - %80 | %20 - %40 |
| Risk değerlendirmesi yapılmış, bazı eksiklikler mevcut | %30 - %40 | %60 - %70 |
| Risk değerlendirmesi, eğitim ve KKD eksik | %10 - %20 | %80 - %90 |
| Periyodik kontroller ve belgeler hiç yapılmamış | %0 - %15 | %85 - %100 |
Maddi Tazminat Hesaplama Yöntemi
Maddi tazminat, aktüer bilirkişi tarafından hesaplanır. Temel bileşenler şunlardır:
1. Geçici İş Göremezlik Tazminatı
Kaza sonrası iyileşme sürecinde çalışılamayan dönem için günlük ücret üzerinden hesaplanır. SGK tarafından ödenen geçici iş göremezlik ödeneği bu tutardan düşülür.
2. Sürekli İş Göremezlik Tazminatı
SGK maluliyet oranı (meslekte kazanma gücü kaybı yüzdesi) belirlendikten sonra aşağıdaki formülle hesaplanır:
Tazminat = Aktif dönem kaybı + Pasif dönem kaybı
- Aktif dönem: İşçinin çalışabileceği kalan yıllar için giydirilmiş ücret × maluliyet oranı × PMF tablosuna göre iskonto faktörü
- Pasif dönem: Emeklilik yaşından ortalama yaşam süresine kadar dönem için asgari yaşlılık aylığı üzerinden hesaplama
2026 Aktüeryal Hesaplamada Kullanılan Rakamlar
| Parametre | 2026 Değeri |
|---|---|
| Brüt asgari ücret | 33.030 TL / ay |
| Kıdem tazminatı tavanı (aktüeryal hesap tabanı) | 53.919,68 TL |
| SGK işveren prim payı | %21,75 |
| İskonto oranı (PMF tablosu) | %10 (yasal faiz esas alınır) |
| Çalışma çağı bitiş yaşı (erkek) | 65 |
| Çalışma çağı bitiş yaşı (kadın) | 63 (kademeli) |
Manevi Tazminat
Manevi tazminat, iş kazasının neden olduğu bedensel ve ruhsal acı için mahkeme tarafından takdiren hükmedilir. Yargıtay içtihadına göre manevi tazminat;
- Caydırıcılık işlevini yerine getirecek düzeyde belirlenmeli,
- Toplumun ekonomik koşulları ile zarar görenin ve işverenin mali durumu gözetilmeli,
- Davacının yaşı, maluliyet oranı ve yaşam kalitesindeki düşüş dikkate alınmalıdır.
2026 yılı itibarıyla orta derece kalıcı sakatlıklarda Yargıtay, asgari 200.000 TL ila 600.000 TL aralığında manevi tazminata hükmedilmesini yerinde bulmaktadır.
İşverenin Sigorta Koruması
İşverenler, iş kazası tazminat riskine karşı İşveren Sorumluluk Sigortası yaptırabilir. Bu sigorta, SGK tarafından karşılanmayan maddi ve manevi tazminat taleplerini belirli limitler dahilinde güvence altına alır. İşveren sorumluluk sigortası zorunlu olmamakla birlikte, tazminat davalarında işvereni finansal riskten koruyan kritik bir araçtır.
Sonuç: İşverenin Yapması Gerekenler
- Risk değerlendirmesini yazılı ve güncel tutun.
- Eğitim kayıtlarını ve KKD teslim belgelerini saklayın.
- Periyodik kontrol ve bakım tutanaklarını arşivleyin.
- Kaza anında SGK'ya 3 iş günü içinde bildirim yapın (5510 m.13).
- Olay yeri incelemesini zamanında gerçekleştirip tutanak tutun.
2026 brüt asgari ücret 33.030 TL; kıdem tazminatı tavanı 53.919,68 TL; SGK işveren prim payı %21,75.